Quick menu:  Report: Forthcoming |  Verslag | Pictures

Alles nieuw — Radicale evolutie creëren
Sociale Dialoog met toekomst

Verslag: Hans Hemmes, CNV

Donderdag | vrijdag | zaterdag

Donderdag 18 februari

Herbert Metzger: Europa heeft positieve impuls nodig

De deelnemers worden welkom geheten door Herbert Metzger, voorzitter van de Europese Sociale Week (ESA). Hij verwijst naar twee jubilea die het congres een bijzondere lading geven: het 125 jarig bestaan van het Rerum Novarum van paus Leo XIII en van het Christelijk Sociaal Congres.

Metzger: “Mooi dat we voor het eerst te gast zijn in Nederland, dat nu voorzitter is van de Europese Unie. Ik hoop dat er een positieve invloed vanuit gaat.” Dat is volgens de ESA-voorzitter juist nu van belang: “Europa heeft een impuls nodig om de harten van de mensen weer te bereiken. In de 28 lidstaten steekt een verschijnsel als nationalisme steeds meer de kop op. Solidariteit is dan niet meer denkbaar. Toch is Metzger hoopvol gestemd; “De grote crisis kan ook een grote kans zijn.”

Op het congres zal gesproken worden over de oplossingen die de christelijk-sociale beweging kan brengen. Het gaat dan om de zorg voor het milieu, de effekten van robotisering, digitalisering, de eerlijke verdeling van arbeid en de economie in het dienst stellen van mensen. Als afsluiting is er een theologische visie.

Na rijp beraad is besloten om het vluchtelingenprobleem niet tot thema te maken. Er is te weinig tijd voor, maar er zal zeker in de pauzes over gesproken worden. Metzger: “Het is een humanitaire catastrophe.Van ons wordt solidariteit gevraagd met de vluchtelingen.” De opmerking wordt met applaus begroet.

Maurice Limmen: einde maken aan sociale dumping

De CNV-voorzitter schildert zijn achtergrond en de rol die zijn bond speelt in Nederland. Er is volgens hem op dit moment veel scepsis over Europa. De vraag is: helpt Europa ons of maakt het de problemen alleen maar groter? Het vrij verkeer van werknemers lijkt in principe goed geregeld. Problemen ontstaan als bijvoorbeeld Roemenen tegen lagere lonen in Nederland gaan werken. Dan is er geen gelijk speelveld meer. Het CNV lobbyt in Europa voor verandering van de regels, om een einde te maken aan sociale dumping. Limmen: “Het is hoog tijd, we hebben resultaten nodig en snel!” Hij wijst ook op de fraudegevallen die in Nederland onvoldoende worden aangepakt. “We zijn soms nalatig, er zijn te weinig inspecteurs.”

Ook hij gaat in op de vluchtelingencrisis. “Het is belangrijk dat we het met elkaar bespreken als christelijk-sociale beweging. Het debat wordt nu beheerst door politieke extremen, maar vanuit het centrum kan je zoeken naar oplossingen.” Voor Limmen staat voorop dat je vluchtelingen moet helpen, de humanitaire benadering. Maar de onrust onder de bevolking moet serieus worden genomen.

Hem wordt vaak de vraag gesteld of hij voor of tegen Europa is. De CNV voorzitter zegt dan altijd voor Europa te kiezen. “Om maar de vroegere Franse president Mitterand te citeren: nationalisme is oorlog.” Limen wenst de deelnemers wijsheid en plezier toe.

Bartho Pronk:crisis is pas voorbij in 2017

De voorzitter van het Europese centrum voor arbeidsvraagstukken (EZA) dankt ‘de Drie Musketiers’ , CNV, SBI en Socires voor het organiseren van het congress. “Het is een uitdagende tijd, daarom is het thema radicale evolutie.” Pronk hoopt op een wetenschappelijk en theologisch hoogstaand debat.

“De crisis is nog niet voorbij. In 1973 duurde het negen jaar. Als je het zo berekent, eindigt het pas in 2017. Dan is er een nieuwe tijd. Mensen reageren heel anders in een crisistijd, oorlog of vrede.”

Hij schetst het verschil in de belevingswereld van gewone burgers en die van de financiele sector. Voor veel mensen is geld alleen een middel om iets te kopen. Maar de geldstromen die over de wereld gaan zijn inmiddels groter dan het verkeer van goederen. Volgens Pronk is dat een gevaarlijke ontwikkeling.

Jean Claude Juncker: nieuwe solidariteit is nodig

De voorzitter van de Europese Commissie spreekt de gasten toe in een videoboodschap. Hij voelt zich met hen verbonden door de sociale dialoog. Juncker ziet economisch herstel, maar ook tegenwind. “De crisis is nog niet voorbij. Er zijn veel werklozen en kinderen die opgroeien in armoede.”

De Europese Unie wil hen nieuwe hoop bieden door het investeringsplan. “Dat begint te werken. Er is al 50 miljoen euro aan besteed.” Juncker pleit verder voor nieuwe solidariteit en gelijk loon voor gelijk werk op dezelfde plaats.

Hij sluit af met een oproep: “ik reken op jullie.”

Lord Maurice Glasman: terug naar oude sociale waarden

Naar de tekst van zijn toespraak.

Glasman neemt iedereen mee naar zijn eigen jeugd en zijn katholieke opvoeding. Zijn moeder zei ooit tegen hem: ‘Waar een wil is, is een weg’. Maar in de politiek geldt nu een heel andere regel: ‘Alleen als er een weg is, komt er ook een wil’.

“We zijn het gevoel voor richting kwijt. Het is onverdraaglijk dat het kapitalisme zo dominant is geworden. Dat leidt tot exploitatie en ondergang van de natuur.”

Glasman stelt zich de vraag wat in deze situatie van verwarring nog gezond verstand is.

Hij zegt ‘als jood’ eerst altijd het slechte nieuws te brengen. Dat is dat de oude katholieke sociale waarden zijn geminimaliseerd door het marktdenken. “Het nieuwe is dood, het oude moet nog geboren worden. De politiek heeft geen gemeenschappelijk doel. Er is geen weg.”

Toch is er volgens hem ook nog goed nieuws, als je uitgaat van de menselijke natuur.

“De mens is een sociaal wezen dat anderen nodig heeft om mens te zijn. We zijn afhankelijk van elkaar. Liefde en werk is belangrijk.” Hij wijst op het Engelse begrip voor een vrouw die in verwachting is: in labour.

Steeds meer mensen zouden beseffen dat ze het niet alleen kunnen. Verder willen ze zich niet zien als alleen maar een economische eenheid, een productiekracht. Glasman merkt dat de bevolking zich verlaten voelt, in de steek gelaten door de politiek. Die zou hen veel meer moeten betrekken bij projecten. Anders blijft het erg abstract.

Piet Hein Donner: groeiende onmacht burgers is zorgelijk

Naar de tekst van zijn toespraak.

De vice-voorzitter van de Raad van State vindt de huidige ontwikkeling binnen Europese samenwerking uiterst zorgelijk. “Grenzen herrijzen weer en staten verwijten de Europese Unie gebrek aan daadkracht, terwijl ze eerst de rem daarop hebben aangetrokken. Als we de Europese samenwerking verliezen, vallen we terug op structuren van onmacht die per definitie onrechtvaardig zijn.”

Die groeiende onmacht noemt Donner de meest zorgelijke ontwikkeling van deze tijd. Nog erger dan de inkomensverschillen en anonimisering doordat je steeds meer geholpen wordt door machines in plaats van mensen. Het zijn trends die de droom van een rechtvaardige economische orde alleen maar verder weg brengen.

In zijn rede haalt Donner uit naar politici die ‘de macht willen vestigen door burgers als slachtoffers aan te spreken, door wat vreemd en onbekend is als gevaarlijk af te schilderen’. Het referendum op 6 april voor het verdrag met Oekraine wordt volgens hem verkeerd gepresenteerd aan de burgers. “Als een uitspraak over een verdrag met een land waar van alles mis is. De keuze die ons wordt geboden is die tussen enerzijds nog een korte tijd wegkijken in de illusie dat we ons afzijdig kunnen houden in een wereld waarin het recht van de sterkste geldt, of anderzijds verantwoordelijkheid nemen voor een open en verdraagzame samenleving, voor solidariteit en voor een hechte Europese samenwerking.” Donner geeft de congresgangers mee dat regels en instituties belangrijk zijn, maar dat het altijd gaat om het denken en doen van mensen.

Donderdag | vrijdag | zaterdag

Vrijdag 19 februari

Johan Verstraeten: dit is het moment van de waarheid!

[> De tekst van zijn speech

Wat is de brug tussen de vijfde Europese Sociale Week in Oostende en de zesde in Doorn? Dit soort conferenties zijn in elk geval geen eilanden op zich, stelt Verstraeten, hoogleraar theologie aan de katholieke universiteit in Leuven.

De Europese Unie is in de afgelopen twee jaar sterk veranderd. Er is sprake van een crisis, een keerpunt. Dat heeft een aantal oorzaken.

In de eerste plaats is er het vluchtelingenprobleem dat na de Tweede Wereldoorlog nog nooit zo groot is geweest. “Die migratie zal niet stoppen”, voorspelt Verstraeten. Veel landen weigeren hun aandeel te leveren in het opvangen van vluchtelingen. Er is een ongegronde angst voor islamitisering. Maar volgens de feiten is maar 0,4 procent van de hele Europese bevolking vluchteling in 2017. Toch roept Sarkozy in Brussel dat Schengen dood is en dreigt de metafoor van Margareth Thatcher, het Fort Europa, werkelijkheid te worden.

De vluchtelingencrisis leidt tot een klimaat van intolerantie en een anti-moslimbeweging.

Tweede grote verandering na ‘Oostende’ is de opkomst van terrorisme, zoals de aanslagen in Parijs. Leiders raken bezeten door veiligheid, ook als het ten koste gaat van fundamentele waarden. “We zijn in oorlog”, klinkt het.

Als derde ontwikkeling noemt Verstraeten het internationale conflikt met Rusland. De Koude Oorlog lijkt helemaal terug en de VS verhoogt de defensie-uitgaven. Verder is er in een aantal landen een opleving van radicaal nationalisme.

Wat in de afgelopen jaren gebleven is, is de economische crisis die Zuid-Europa nog steeds in de greep heeft. De werkloosheid is hoog.

Verstraeten vindt dat Europese leiders geen antwoord hebben op deze vraagstukken: “het is als Hamlet, to be together or not to be together, that’s the question. Er is geen leiderschap. Mijn analyse is een waarschuwing. We zijn op het moment van de waarheid gekomen. We kunnen niet meer over de problemen praten als vroeger. De crisis is een moment van reflectie.”

Ondanks dit sombere beeld, ziet de hoogleraar theologie ook nog wat lichtpunten. “We kunnen leren van de toekomst terwijl het ontstaat.” Een positieve ontwikkeling is bijvoorbeeld het bewustzijn voor klimaatverandering, dat in Parijs resultaten opleverde bij de conferentie.

Verder zijn er nieuwe initiatieven als lokale energieproducenten. Er is een tegenbeweging van solidariteit op gang gekomen: mensen nemen een vluchteling in huis. En er is collectieve rouw na de aanslagen in Parijs.

De politiek zou volgens Verstraeten de mensen weer ruimte moeten bieden om samen te leven. “De tijd dringt, we kunnen niet wachten op Godot. De toekomst vereist visie, de tegenwoordige tijd vraagt om actie. Als we daar niet op reageren kunnen de toekomstige generaties ons de schuld geven.”

Ellen van Stichel: doorbreek anonimisering, leer de ander kennen

De post-doctoraal onderzoeker aan dezelfde universiteit in Leuven houdt de zaligmaking van de consumptiemaatschappij door utilitaristen tegen het licht. De boodschap van William Macaskill in zijn boek Doing good better lijkt aanstekelijk. Hij laat zien hoe we de wereld beter kunnen maken door onze acties. Je kan bijvoorbeeld uitrekenen hoeveel mensen ervan zullen profiteren en wat de kansen zijn op success. Als je voor de keuze staat om arts te worden in Afrika of een zakenman die veel verdient, kan je het beste het tweede doen. Je hebt dan meer geld om te doneren. Macaskill pleit er verder voor om gewoon kleren te blijven kopen die in besmette kledingfabrieken in Bangladesh zijn gemaakt onder slechte arbeidsomstandigheden. Het zou beter zijn voor die mensen om werk te hebben dan op straat rond te hangen.

Van Stichel plaatst daar tegenover de stelling dat de status quo voor lief wordt genomen. Hoe zit het met de macht. “we kunnen als consumenten stemmen met de voeten. One dollar, one vote. Maar de rijken hebben dan meer macht. Verder klinkt het mooi dat we fair trade kunnen kopen. Maar we maken de economie er niet fair mee. Verder is de participatie in de politiek anders dan de in de economie. Het ene voedt burgerschap en gemeenschapszin, de ander promoot individualisme (Haegens).”

Tweede aandachtspunt is de blik op armoede en ongelijkheid. Bekijk je het als persoon, of zijn we in relatie met elkaar verbonden? Armoede is dan de breakdown van de samenleving. Van Stichel: “Het werkelijke probleem is dat mensen in sociale isolatie raken. Ze horen er niet meer bij. Maar mensen moeten weer deel van het spel worden, meedoen.” Paus Franciscus sprak onlangs al van globalisering van ‘ indifference’.

Volgens de inleidster is de keuze of we deze apathie en ongevoeligheid te lijf gaan of niet. “Oorzaak is de anonimisering, we kennen de armen of vluchtelingen niet en hoeven er dus ook niet om te geven.”

Van Stichel pleit voor ‘ethiek van zorg en betrokkenheid’. “Houden we elkaar op afstand of zien we elkaars gezichten. Het risico is dat je gewond raakt. Maar de zegen van samenleven kan niet zonder wond. Bouwen we een brug of muren?”

Luc Cortebeek: Europa is motor van fatsoenlijk werk

De vice-voorzitter van de International Labour Organization ILO geeft een presentatie over de geschiedenis en toekomstplannen. De ILO zet zich al jaren in voor fatsoenlijk werk, sociale bescherming en sociale dialoog, maar is vrij onbekend. Toch is het de enige organisatie van de Verenigde Naties, waarin werkgevers, werknemers en regeringen samenwerken.

De ILO is opgericht na de Eerste Wereldoorlog in 1919. Het credo was toen dat duurzame vrede onmogelijk is zonder rechtvaardigheid. Er zijn sinds die tijd veel verdragen gesloten. Daarin staan de fundamentele vrijheid van onderhandelen, om te organiseren, tegen discriminatie en discriminatie op het werk.De komende jaren worden er 189 verdragen herschreven. Cortebeek neemt het publiek mee door verschillende fasen in de historie van de organisatie.

Na de Tweede Wereldoorlog stonden veel verdragen in het teken van de Koude Oorlog, na de val van de Muur in Berlijn veranderde er veel. Het was de tijd van overwinning van de vrije markt, neoliberalisme en de vrije markt. Als antwoord op de globalisering kwam de ILO met de Declaratie van fundamentele principes en rechten.

Na de crisis van 2008 zijn er veeel gesprekken tussen de organisatie en het IMF. De bankencrisis werd uiteindelijk een schuldencrisis die veel schade heeft aangericht. Cortebeek: “Europa telt 123 miljoen arme mensen. Onder hen vooral veel vrouwen, kinderen, ouderen en gehandicapten.”

De vice-voorzitter merkt verder dat de ILO niet meer de aanjager is van sociale rechten. Er is geen eenheid meer. Sommige lidstaten voeren verdragen niet meer uit. Er is ook veel veranderd door de opkomende economie in landen als China en Afrika. De lange crisis heeft de positie verzwakt. “Regeringen zijn voor democratisering van burgers, maar zien de civil society meer als deel van het probleem dan van de oplossing.”

Volgens Cortebeek is het tijd om de sociale dialoog opnieuw uit te vinden. Het is te simpel om te zeggen dat economische groei wel banen oplevert. Wat is de toekomst van werk? Hij concludeert:“Europa moet de motor zijn voor fatsoenlijk werk.”

Drie pitches

Jelmer Mommers (de Correspondent):

Het Klimaatverdrag van Parijs werd gevierd als een overwinning, maar er zijn geen nieuwe verplichtingen voor landen. Hoe komen we van Parijs naar energiedemocratie. Hoe kunnen we de transitie naar duurzame economie versnellen? De economie draait nu nog op gas, kolen en olie en dat moet veranderen.

Mommers wijst op bewegingen als Fosil Fuel Desinvestment met slogans als Keep the oil in the soil. Fondsen wordt opgeroepen om te stoppen met investeringen in fossiele brandstoffen.

Verder zouden burgers meer zeggenschap moeten krijgen over energievoorzieningen.

De omslag in het denken is ook moreel juist: meer dan de helft van de uitstoot van CO2 in de wereld komt uit Europa en de VS. Afrikaanse landen hebben er veel last van.

IJmert Muilwijk (Groenpand)

We leven in een tijd van extreme energieverspilling: 60 procent wordt verspild. Waarom doen we daar niets aan?

Volgens Muilwijk is er simpelweg te weinig kennis over energie. Mensen weten hoeveel ze verdienen in euro’s, maar kennen de energierekening niet. Duurzaamheid staat ook niet hoog op de prioriteitenlijst. Verder zou er te weinig geld zijn om te investeren.

Muilwijk gaat met zijn bedrijf langs bij woningen en toont aan dat er wel 90 procent is te besparen op verlichtingskosten door LED-lampen te gebruiken.

Het is ook een punt van marketing. Die moet zo aanslaan als de reclame van Nespresso. “Het vergroenen van een pand moet tot een van de sexy dingen worden.”

Geldgebrek mag geen excuus zijn. “Er is heel veel mogelijk. In de pensioenpot zit 1000 miljard euro. Dan moet je creatief zijn en panden koppelen aan investeerders.”

Neža Repanšek (Sloveense jongere uit millennium)

Een tekenfilm toont de vernietiging van de aarde door de mens. De beelden maken indruk. Neza spreekt namens jongeren die de last van de milieuvervuiling moeten dragen. Aan hen is het om het verschil te maken in de wereld. Zij moeten verantwoordelijk consumeren.

Er is volgens haar onder jongeren veel triestheid. Sommigen die 22 jaar oud zijn, hebben de uitstraling van een gepensioneerde. “We hebben hulp van andere generaties nodig, om een baan te vinden, relaties op te bouwen. Alles in de wereld lijkt wel vervangbaar, een wegwerp-artikel, tijdelijk. Op een baan solliciteren honderden mensen. Je moet telkens je unieke kwaliteiten bewijzen.” Ze vergelijkt de situatie van jongeren met die van ouderen. “De samenleving heeft geen belangstelling voor hen. We moeten een einde maken aan de wegwerp-maatschappij.”

De dagvoorzitter Maurice Limmen (CNV) sluit het ochtendprogramma af met een citaat van paus Franciscus over de toekomst van Europa. “Waar zijn de founding fathers Schumann en Adenauer gebleven? Een heroprichting van de Europese Unie, het kan worden gedaan en het is de moeite waard.”

Irene Mandl: arbeidsmarkt verandert drastisch

Eurofound heeft uitgebreid onderzoek gedaan naar trends op de arbeidsmarkt in verschillende Europese landen. Er zijn 66 case studies gemaakt.

De veranderingen ontstaan door de wens voor flexibiliteit.

Mandl heeft 9 trends op de arbeidsmarkt ontdekt en geeft een paar voorbeelden.

Strategic employee sharing: inhuren van personeel voor bepaalde taken door een groep werkgevers.

Jobsharing: 1 werkgever, meer werkenden voor 1 job

ICT based mobile work: hoopopgeleid personeel werkt thuis of in een koffietent.

Crowd employment: online platform waarin opdrachten worden geplaatst.

“De trends zullen leiden tot structurele veranderingen van de arbeidsmarkt. Die gaan niet meer weg. Mensen moeten er bewust van zijn.” Verder pleit ze voor een uitwisseling van ervaringen en lessen die geleerd worden. Het is ook belangrijk dat er een vangnet komt (Safety net). Er zijn werkenden die geen volledig inkomen meer verdienen en die ook niet terug kunnen vallen op een sociale verzekering.

Het beeld van de trends geeft grond voor een levendige discussie met de zaal. Een deelnemer verhaalt over de opkomst van zelfstandigen zonder personeel (zzp’ ers) in Nederland. “Veel van die mensen hebben een lag inkomen. Deze trend is geen verbetering. Dat moeten we niet willen. “ Het probleem is bekend bij Eurofond. De organisatie doet onderzoek naar zzp’ers.

Een deelnemer uit Estland vertelt over de praktijk dat er personeel voor een uur wordt ingehuurd. Sociale premies worden niet betaald. Mandl: “Niet elke job is een goede. Negatieve trends moet je stoppen. Nul-uren-contracten zijn de slechtste voorbeelden.”

Marcel Grignard: Digitalisering vraagt om sociale dialoog

De digitale omwenteling is radicaal, niemand kan eraan ontsnappen. We gaan onze toekomst uitvinden. Het raakt de hele wereld en alle bedrijven. Een voorbeeld is het postbedrijf dat geen brieven meer bezorgd, omdat mensen alleen nog mails sturen. In plaats daarvan worden het pakketbedrijven die samenwerken met Amazon.

Grignard: “Niets staat meer vast. Niemand kan voorspellen waar het heen gaat. Het verhaal moet nog geschreven worden. We kunnen er nu over nadenken.’

Het verschijnsel van de radicale verandering treedt op in een tijd van de wereldcrisis op het gebied van economie, klimaat die in zulke omvang niet eerder is opgetreden.

Wat valt op? Hij ziet gelatenheid, poging tot vluchten of ontkennen van de werkelijkheid om zich heen.

Grignard roept organisaties als vakbonden op om in beweging te komen. “Er is een gemeenschappelijk belang om te bouwen aan een sociale dialoog om te antwoorden op de uitdagingen. We gaan naar een horizontale maatschappij toe. Bedrijven moeten rekening houden met het algemeen belang. Die verantwoordelijkheid op zich nemen. We moeten een visie hebben op wat de economie en maatschappij moeten zijn.”

Voorbeelden uit een Italiaanse regio laten zien dat de sociale dialoog vruchten afwerpt. Daar hebben stakeholders als bedrijven, vakbonden en de overhead een akkoord bereikt over een plan om de region aantrekkelijk te maken voor investeerders. Grignard hoopt dat dit voorbeeld wordt gevolgd. “Hoe kunnen we de financiele sector weer ter dienste stellen van de maatschappij? Ook dat vraagt een sociale dialoog.”

Drie pitches

Steven Pauwels (relatiebouwers Choco)

Als kind wilde hij al handelen vanuit gevoel en dan pas denken. Hij verlangde naar kwetsbaar leiderschap. Maar de samenleving zit vol tegenstellingen: ik-jij, vakbonden tegenover bedrijven. Er is geen ruimte voor kwetsbaarheid.

Pauwels kwam tot het inzicht dat elk individu wil groeien, dat zit in het DNA, Dat kan alleen in relatie met anderen. Hoe schep je zo’n cultuur?

Hij ontwikkelde een relatiemodel gebaseerd op authenticiteit en vertrouwen.

Andere uitgangspunten daarvan zijn: ruimte laten voor anderen, vanuit wederzijds vertrouwen in dialoog gaan, verantwoordelijkheid nemen vanuit begrip voor context.

Het bedrijf Choco heeft dan ook geen top-down benadering, maar een team van managers dat elkaar ook nog eens coacht. Er is een jaarbudget voor persoonlijke ontwikkeling.

De resultaten van dit model zijn: flexibeler werken en meer werkvreugde.

Pauwels wil het model delen met meer mensen en heeft het geplaatst op internet: compasscharter.net. De deelnemers zijn uitgenodigd dit model van leiderschap te ondertekenen.

Risco Balkenende (Breman Group)

Een portret van een bijzonder installatiebedrijf met 1500 werknemers dat vanuit een Bijbelse visie onderneemt. De oprichter van het familiebedrijf Rein Breman dacht na over de vraag hoe je rijk kunt zijn zonder een last te zijn voor anderen.

Het ‘Bremanisme’ zit tussen socialisme en kapitalisme in.

Thema’s van deze leer zijn rentmeesterschap en verantwoordelijk beheer. Breman wilde loskomen van bezitsdenken en de zeggenschap met medewerkers delen.

Het blijft niet alleen bij woorden: de helft van de winst vloeit terug naar het personeel, de andere helft is voor aandeelhouders. Die houden dat geld in het bedrijf volgens het ‘Jozef-principe’ (dat je voorraadschuren voor magere jaren moet vullen).

Door die buffer is het bedrijf zonder ontslagen door de crisis gekomen.

Een ander is het principe is het Jubeljaar. In de Bijbel staat dat elk 50ste jaar land terug gaat naar de originele eigenaar.

Verder voert het bedrijf de boodschap van ‘niet maaien van heoken van het land’ uit door mensen met een arbeidsbeperking in dienst te nemen.

In elke vestiging mag de ondernemingsraad bepalen wie de directeur wordt.

Om elk werknemer zich ook lid van de familie te laten voelen, krijgen zee een Breman-paspoort waarin hun rechten staan.

Jean Paul Gauci (Malta)

De oud-bibliothecaris stelt zich de vraag of robotisering het einde betekent?

Dat hoeft niet: robots huilen niet, ze hebben geen emoties en zijn voorgeprogrammeerd.

Ze kunnen dus alleen werk overnemen die ‘logical only’ zijn: verkopers, vissers, boeren, accountant, receptionist, portier.

Maar beroepsgroepen die emotie nodig hebben voor het functioneren zijn veilig. Gauci noemt advocaten, architecten, IT-specialisten.

Hoe moeten we reageren op robotisering? Hij geeft een paar adviezen:

Sigrid Schraml sluit de bijeenkomst af met de oproep aan een ieder om na te denken over 1 handeling om de wereld te verbeteren.

Donderdag | vrijdag | zaterdag

Zaterdag 20 februari

Dr. Manfred Drennig:tax op beurshandel tegen groeiende inkomensongelijkheid

De oud-bankier uit Oostenrijk toont de inkomensongelijkheid, het verschil tussen arm en heel rijk, aan de hand van tabellen en grafieken uit het boek van Piketty. Daaruit blijkt dat het kapitaal sneller groeit dan het nationaal product en dat inkomens van de rijke mensen met gemiddeld 44 procent zijn gestegen. Verder is te zien hoe de winsten van bedrijven na de crisis explosief zijn gegroeid, terwijl de meeste inkomens rond het nulpunt bleven hangen.

Tegenover een stijging van het kapitaal staan steeds meer werklozen.

Drennig deelt dit beeld van scheve verhoudingen. Als voorbeeld noemt hij de multinational Ikea die 2,7 miljard euro verdient, maar slechts 80.000 euro belastingen zou betalen.”Dat is toch belachelijk.” Maar de oplossing van Piketty, een forse belasting op vermogen, daar gelooft hij niet in. “Ïk denk niet dat zoiets gaat werken”, zegt Drennig. Hij geeft vier redenen:

Er zijn andere manieren om het verschil tussen rijk en arm kleiner te maken. Drennig denkt aan een belasting op financiële transacties. Die zou de beurshandel zeker niet platleggen, maar veel geld kunnen opleveren. “Alleen al in de deviezenhandel gaat 800 miljoen dollar per dag om. Dat wordt nog wel eens onderschat.”

Hij stelt voor om initiatieven te nemen om de herverdeling van geld mogelijk te maken en zo een betere wereld te scheppen. De woorden van de Duitse dichter Heinrich Heine uit de 19 de eeuw roepen daartoe op: “wie weinig heeft, wordt dat ook nog afgenomen.”

Mikel Lezamiz: Arbeid is macht

Een andere manier van zaken doen: geld in dienst stellen van mensen. Dat is geen utopie, maar praktijk in het Spaanse bedrijf Mondragon. Een coöperatieve onderneming met 103 vestigen, een omzet van 11 miljard euro en 74.000 werknemers in verschillende landen.

Mandrogan rust op vier pijlers, als de poten onder een tafel.

- Educatie: er wordt veel geïnvesteerd in scholing van werknemers. Opleiding naar waar op dat moment behoefte aan is. Dat waren eerst ingenieurs, later economen en managers. De mensen die voor de klassen staan zijn ‘coaches’die de mensen verder willen helpen.

- Welzijn/gezondheid: het bedrijf biedt een eigen sociale zekerheidsstelsel, waarbij zieke werknemers 80 % van inkomen bij ziekte krijgen. In Spanje geldt de regel dat je de eerste drie dagen niets ontvangt en daarna 60 procent. 45 procent van de winst gaat naar medewerkers die lid zijn geworden van de coöperatie. Om toe te treden betalen ze 15.000 euro inleggeld. Het bedrijf is ook betrokken bij projecten voor huisvesting van gepensioneerden, kinderopvang en scholen in de buurt van de fabrieken.

- Financiën. Mondragon heeft een eigen bank Caja Labural, waar het concern kapitaal uit kan halen om te investeren. Het scheppen van 1 baan zou 200.000 euro kosten. Het is de missie van het bedrijf zoveel mogelijk mensen aan werk te helpen. Kapitaal is een middel, instrument om dat te bereiken. “Arbeid is macht en niet een productiefactor.”

In de beloning is sprake van solidariteit: het verschil tussen het laagste salaris op de werkvloer en de hoogste beloning in de top is nooit groter dan de factor 1:6. “Dat moet in balans zijn”.

Het bedrijf verwacht te groeien door nieuwe producten te ontwikkelen in sectoren als biotech, informatie- en communicatietechnologie, ‘the third age’(ouderen) en nieuwe materialen voor elektrische auto’s en aeronautica.

Erik Borgman: Jezus is onder ons, hij loopt op straat

De professor theologie houdt de zaal een spiegel voor door een afbeelding te laten zien van iemand die in een kamer vol papier en gele memory-briefjes zit. “Hoezo alles nieuw? We bestrijden chaos en maken er een chaos van. We doen het onmogelijke. Het gebeurt ons gewoon.”Borgman haalt het bijbelse boek Openbaringen aan. “Na alle rampen die over de wereld komen staat er: zie ik maak alle dingen nieuw.” Die boodschap zouden we ter harte moeten nemen, zoals paus Franciscus dat ook gedaan heeft.

Volgens de theoloog is de paus een zegen, omdat zijn uitspraken de moeite van het citeren waard zijn. “Hij pleit voor resignation (overgave, berusting), we kunnen niet alle problemen oplossen. We moeten God zoeken. Alleen onrust geeft ons vrede in het hart.”Deze woorden van de paus betekenen dat we de realiteit onder ogen moeten zien en uit de gebieden trekken waar rust en vrede is. Daar zijn waar het gebeurt. Een ander citaat van de paus luidt ‘wat gebeurt er in onze steden? Er zijn armen, kinderen zonder school. Jezus is nog onder ons. Hij is deel van ons leven en loopt op straat’. Borgman beschouwt dat als een oproep om betrokken te raken met de wereld, waar zoveel verandert.

Als we zo’n houding aannemen, kan er iets moois ontstaan. Hij vergelijkt het met jazz. “Er is geen dirigent. We moeten muziek maken met elkaar. Vanuit chaos ontstaat iets dat goed klinkt’. Daarbij is het mensbeeld erg belangrijk. Borgman verwijst naar de encycliek Laudate si: Elk individu is belangrijk in de ogen van God. Ons handelen doet er echt toe.

Een andere inspiratiebron is het werk van Thomas van Aquino: ‘goedheid is in God simpel en uniform’. Vertaald naar de vluchtelingencrisis van dit moment, komt het erop neer dat zij ook iets voor ons kunnen betekenen. “We moeten uitzoeken wat, dat kan Gods plan zijn. Het is een groot probleem en het wordt hard werken, maar we moeten het doen.”

Als laatste plaat projecteert Borgman het openen van de Heilige Deur voor het Jaar van Barmhartigheid door de paus. Hij zei toen: “De kerk was lang een fort, maar voelt nu de verantwoordelijkheid om te leven als teken van Vaders Liefde voor de wereld.”De theoloog concludeert daaruit dat we weer tekenen moeten zijn. “We lossen het probleem met elkaar niet op, maar gaan terug naar het gospel. Het Koninkrijk komt eraan.”

Jos van Gennip: Europese identiteit opnieuw uitvinden

Er zijn veel sociale vraagstukken die vragen om actie. De middenklasse staat onder druk, de nieuwe generatie hoogopgeleide jongeren komt moeilijk aan een baan, hoe te reageren op de onmacht, onvrede. Van Gennip presenteert zijn boek over Ethiek en religie, met als ondertitel wat doet de EU? “Alleen een gerevitaliseerd Europa brengt een oplossing. We moeten een antwoord vinden van kracht en duurzaamheid op de globalisering.”

Daarvoor moet de identiteit van de Europese samenwerking weer gevonden woorden. Het gaat om waarden als verbondenheid, vrijheid, solidariteit en rentmeesterschap.” Volgens Van Gennip kunnen we de discussie daarover niet langer meer uitstellen, ook al willen veel mensen niet aan dit debat beginnen. Er is namelijk nogal wat veranderd sinds politici als Adenauer en Schuman het fundament legden van de Europese Unie. “Hadden de stichters kunnen denken dat er handel zou komen in gemanipuleerde embryo’s, dat er een cultuur van hyper-individualisme zou ontstaan? We moeten het Rijnlandse model weer oppoetsen. Er moet een nieuw Europa komen. Dat is onse roeping en opdracht.”

Van Gennip hoopt dat zijn boek het begin van de nieuwe agenda en de bezinning zal zijn.

Jérôme Vignon:

Naar de tekst van zijn toespraak.

De uitkomst van de Sociale Week is samen te vatten in drie begrippen: Kairos, vertrouwen en moed. Dat is volgens Vignon de rode lijn door alle bijdragen die van hoog niveau waren.

Vignon hoopt dat er bruggen gebouwd zullen worden door in dialoog te gaan. Vakbonden zouden bezoeken moeten afleggen in alle landen, mensen ontmoeten naar het voorbeeld van www.theeuropeexperience.eu. “Je moet een ziel geven aan Europa!”

Herbert Metzger sluit de zesde Europese Sociale Week officieel af. Hij herhaalt dat de opgaven van deze tijd niet eenvoudig zijn. Maar de crisis is ook een kans dat je radicaler kan formuleren en eisen stellen. Het vereist een grotere diepgang bij het zoeken naar oplossingen. De discussie is met dit congres pas begonnen. Er zijn voor dit jaar nog veel debatten gepland.

Een overzicht is te vinden op www.eza.org

Home
Project description for EZA
About us
ESW-SSE Website
Contact
Credits

 Nederlands verslag
Pictures